İqtisadi proseslər hansı yöndə dəyişir? - Neft, manat, inflyasiya, FED...
Geridə qoyduğumuz il qlobal iqtisadi böhran, bahalaşma, təlatümlər ili kimi tarixə həkk olundu. Bəs, artıq ikinci gününü yaşadığımız 2023-cü il bizə nə vəd edir, iqtisadi proseslər hansı yöndə dəyişəcək, gözləntilər nədir?
Məsələ ilə bağlı iqtisadçı Natiq Cəfərli bildirib ki, bu il dünya iqtisadiyyatında daralma olacaq.
N.Cəfərli Amerika Birləşmiş Ştatlarının Mərkəzi Bankı başda olmaqla, dünya ölkələrinin Mərkəzi Bankalarının uçot dərəcələrini kəskin şəkildə artırdıqlarını qeyd edib:
"Bu da kredit faizlərinin artmasına səbəb olur. Kredit faizlərinin artması isə iqtisadi aktivliyə təsir göstərə bilər. Əgər geosiyasi gərginlik olmasaydı, ötən il ressesiya səbəbilə, neft qiymətlərində kəskin ucuzlaşma olmalı idi. Ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi, bu müharibənin fonunda Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalar hətta ressesiya təhlükəsi olmasına baxmayaraq, neft qiymətlərinin aşağı düşməsinin qarşısını alan amilə çevrildi. Ona görə də, neftin qiymətində kəskin dəyişiklik gözlənilmir. Ən pis ehtimalla neftin qiymətlərinin 70-80 dollar civarında olacağını demək olar. Rusiya gələn il 700 min -1 milyon barel daha az neft satacaq. Bu da neft bazarında təklifin azalmasına səbəb olacaq. Ona görə də, neft qiymətlərində kəskin azalmanı gözləmək mümkün deyil. Bu da Azərbaycan üçün, Azərbaycan manatı üçün pozitivdir. Çünki manat kağız neftdir. Yəni manatın məzənnəsi neftin qiymətləri ilə birbaşa bağlıdır. Ona görə də, neftlə bağlı hansısa dəyişiklik manatın məzənnəsində öz əksini tapır. Bir sözlə, neft qiymətləri yüksək qalsa, hətta 70-80 dollar civarında olsa, bunun manatın məzənnəsinə ciddi təsiri olmayacaq".
Onun sözlərinə görə, 2022-ci ilə nisbətən bu il Azərbaycanda infliyasiya daha aşağı olacaq:
"2022-ci il ən yüksək infliyasiya göstəriciləri ilə yadda qaldı. Azərbaycanda ərzaq infliyasiyası rəsmi rəqəmlərə görə 20 faizi keçərək 21-22 faiz civarında oldu. Bu rəqəmlərə nisbətən bu il daha az infliyasiya görə bilərik. Ancaq yenə də ərzaq infliyasiyası ikirəqəmli olacaq. Bu rəqəm 22-23 faiz olmayacaq. Ərzaq infliyasiyası bu il 10,11, 12 faiz civarında ola bilər. Əslində, bu rəqəmlər də özlüyündə yüksəkdir. Bu gün əhalini maraqlandıran əsas məsələ ərzaq infliyasiyası ilə bağlı məsələdir. Buna görə də, hökümət ərzaq infliyasiyasının qarşısını almaq üçün daha başqa addımların atılmasına da çalışmalıdır. Dünya bazarlarına istinad edib əlimizi, qolumuzu bağlaya bilmərik. Hökumət məsələyə həmişə "dünya bazarında qiymət artdığı üçün bizdə də qiymət artır" tezisi ilə yanaşır. Bu həqiqət olsa da, insanlar başqa addımlar gözləyir. Bu mənada atıla biləcək ən effektiv addım aylardır təklif etdiyimiz ərzaq məhsullarında ƏDV-nin azaldılması proqramı ola bilər. ƏDV-nin 18 faizdən 2 faizə endiriliməsi ərzaq infliyasiyasının qarşısını kəsəcək ən stimullaşdırıcı addım ola bilər".
Natiq Cəfərli FED-in bu il atacağı addımlarla bağlı da danışıb:
"FED-in ilkin vəzifəsi infliyasiyanı aşağı salmaqdır. Ona görə də FED iqtisadi daralma (ressesiya) hesabına belə, ilk növbədə infilyasiyanı cilovlamaq istəyir. Ona görə də, bu ilin ilk iki toplantısında yenə faiz artımı görəcəyik. Mart ayından aprel ayına kimi iki toplantı olacaq. Bu zaman 0.25 bəndlik faiz artımı olacaq. Hədəf olaraq uçot dərəcəsini 4.75, 5.25 bəndinə qədər artırmaqdır. İnfliyasiya zəifləməyə başlayandan sonra FED iqtisadiyyatı dəstəkləmək üçün stimullaşdırıcı addımlar ata bilər. Gələn ilin sonuna qədər bunu gözləmək əbəsdir. Çünki faiz artandan sonra 6-8 ay keçməlidir ki, faizlər infliyasiyanı aşağı çəkə bilsin. Ancaq bundan sonra FED stimullaşdırıcı addımlar ata bilər. Bu da ən yaxşı halda gələn ilin son rübünə təsadüf edə bilər".
