Azərbaycanda neft gəlirləri idarəedilməsində çağırışlar və təhlükələr...
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) 2022-ci ilin yanvar-sentyabr ayları üzrə gəlir və xərclərinə dair məlumatdan bəlli olur ki, hesabat dövründə ARDNF-nin neft və qaz sazişlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı gəlirləri 15 886,9 milyon manat olub.
Lakin həmin dövr ərzində ARDNF-nin büdcə gəlirləri 11 365,9 milyon manat təşkil edib. Büdcə gəlirlərinin azalmasının səbəbi ötən 9 ay ərzində ARDNF-nin aktivlərinin bazar dəyərində qısamüddətli qiymət dəyişkənliklərindən yaranan 4 521 milyon manat azalmadır. Beləliklə də 2022-ci il sentyabrın 30-a ARDNF-nin aktivləri 2022-ci ilin əvvəlinə (45 025,1 milyon ABŞ dolları) nisbətən 0,8 faiz artaraq 45 386,4 milyon ABŞ dolları təşkil edib.[1] ARDNF-nin açıqlamasında o da bildirilir ki, Fondun valyuta məzənnələrinin dəyişməsindən yaranan fərq ilə bağlı ARDNF-nin büdcədənkənar xərcləri 4 185,2 milyon manat təşkil edib. Odur ki, bu yazıda Fondun investisiya portfelində olan vəsaitlərin yerləşdirilməsinin və idarəedilməsinin səmərəliliyini əvvəlki 6 ilin və cari ilin məlumatları əsasında qiymətləndirməyə çalışırıq.
ARDNF aktivlərinin bazar dəyərində qiymətlərin, eləcə də valyuta məzənnələrinin dəyişməsindən yaranan itkilərinin cari ildə artımı qeydə alınıb. Fond rəsmi açıqlamasında baş verənləri cari ilin 3-cü rübünədək beynəlxalq maliyyə bazalarında yaşananlarla, eləcə də qlobal iqtisadiyyatlarda müşahidə olunan yüksək inflyasiya, geo-siyasi gərginliyin dərinləşməsi və Çin-ABŞ ticarət zəncirinin tam bərpa olmamasına görə maliyyə bazarlarının artan riskləri ilə izah edir və bildirir ki, bu sadalananlar maliyyə aktivlərinin qiymətlərinə mənfi təsir edib.
Bununla yanaşı, Fond 2-ci rüblə müqayisədə iqtisadi proqnozlarda nikbinliyinin daha da azalması və bunun fonunda tənəzzül gözləntilərinin artması, bir sıra qabaqcıl iqtisadiyyatların mərkəzi banklarının sərt monetar siyasətinin inflyasiya göstəriciləri üzrə istənilən nəticənin əldə edilməməsi və Böyük Britaniyadakı hakimiyyətin fiskal siyasətindəki qərarsızlıq son rübdə investorlar tərəfindən əlavə çağırışlar kimi səciyyələndirib və sadalananları həm səhm, həm də istiqraz indekslərində geriləmələrin səbəbləri kimi göstərib. Bundan başqa, Fondun açıqlamasında o da bildirilir ki, ABŞ Mərkəzi bankının inflyasiya tədbirlərinin, o cümlədən əhəmiyyətli faiz artımının digər ölkələr ilə müqayisədə daha böyük olması və daha öncə baş tutması ABŞ dollarına tələbə əlavə dəstək olmuş və nəticədə digər ölkələrin valyuta məzənnələrinin dollara nisbətdə əhəmiyyətli dəyərsizləşməsinə səbəb olub.
