Brüsseldə Əliyev-Mişel-Paşinyan görüşü: Avropa İttifaqı nə edə bilər... - "The National İnterest" dörd təklif irəli sürür

Xəbər verildiyi kimi bu gün dekabrın 14-də Brüsseldə “Şərq Tərəfdaşlığı” ölkələrinin sammiti çərçivəsində Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında üçtərəfli görüş olacaq. Bu üçtərəfli görüşdən əvvəl isə Şarl Mişel Azərbaycan və Ermənistan rəhbərləri ilə ayrı-ayrılıqda görüşəcək.

Bəs bu görüşlərdən nə gözləmək olar? Avropa İttifaqı regionda postmünaqişə dövrü nizamlanmasında və Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhəd münaqişələrinin yoluna qoyulmasında hansı rolu oynaya bilər?

"Azsiyaset" virtualaz.org-a istinadla xəbər verir ki, “The National İnterest” dərgisində dərc edilmiş məqalədə Avropa İttifaqı üçün üç təklif irəli sürülür. Müəllif (ABŞ-dakı Atlantik Şurasının (Atlantic Council) Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin mütəxəssisi) Mark Teminski qeyd edir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında münaqişənin nizamlanması bir saatda baş verməyəcək, amma Aİ-nin iştirakı danışıqlar prosesində mühüm addım ola bilər.

Xatırladılır ki, Şarl Mişel daha əvvəl, bu ilin yayında Azərbaycan və Ermənistan rəhbərləri ilə görüşüb, o zaman tərəflər əsirlərin mina xəritələrinə dəyişdirilməsinə dair müəyyən razılıq əldə ediblər. Lakin iki ölkə sərhədində vaxtaşırı olaraq eskalasiya baş verir və sonuncu belə eskalasiyadan sonra Azərbaycanla Ermənistan müdafiə nazirləri səviyyəsində birbaşa təmas qurulmasını razılaşdırıblar.

Müəllifə görə, birincisi Avropa İttifaqı tərəflərə maliyyə və humanitar dəstək göstərməlidir.  Hazırda Aİ 17 milyon avrodan çox maliyyə yardımı edib və bu vəsait münaqişənin humanitar nəticələrinin aradan qaldırılmasına sərf edilib. Lakin gələcəkdə  Aİ-nin postmünaqişə dövrünün bərpa prosesləri üçün fonda maliyyə yardımı da öz töhfəsini verə bilərdi, bu vəsait münaqişənin gedişində dağıdılmış infrastrukturun bərpasına sərf oluna bilər.

İkincisi, Avropa İttifaqı tərəflər arasında sülh danışıqlarına dair öz təqdimatını verməlidir. Məqalədə qeyd olunur ki, Türkiyə və Rusiya Azərbaycan və Ermənistanla hərbi əməliyyatların dayandırılması və atəşkəs rejiminin təmin olunması üçün fəal işləyiblər. Türkiyə Qarabağ regionuna situasiyanı müşahidə etmək üçün öz hərbi nümayəndələrini göndərib. Rusiya isə regionda sülhməramlı kontinentini yerləşdirib. Bununla belə atəşkəsin pozulması halları qeydə alınır.

Ona görə də müəllifin fikrincə, Qərb təşkilatlarının üzvləri Avropa İttifaqını da cəlb etməklə regionda öz sülhməramlı missiyasını yerləşdirə bilərlər. Bu sülhməramlı missiya Rusiya və Türkiyə ilə  atəşkəsin təminat alınması üçün əməkdaşlıq edə bilər. Belə addım habelə ATƏT-in Minsk Qrupunun Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası üçün vasitəçilik səylərini həyata keçirməsinə də imkan yaradardı.

Üçüncüsü isə, müəllifin fikrincə, Aİ Azərbaycan və Ermənistanla bu ölkələrin iqtisadi inkişafına yönəlmiş səylər çərçivəsində əməkdaşlıq etməlidir. Avropa İttifaqı yeni inkişaf bankı yarada bilər və hər iki ölkə bu bankın səhmdarları ola bilərdi. Eyni zamanda Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı da Azərbaycanla Ermənistana münaqişədən zərər çəkmiş ərazilərin bərpası üçün vəsaitlər ayırmalıdır.

Nəhayət Aİ tərəflərlə onların arasında ticarət imkanlarının genişləndirilməsi üzərində işləyə bilər. Bu imkan verərdi ki, hər iki ölkənin iqtisadiyyatının inkişafı stimullaşdırılsın.