Slovakiya səfiri Azərbaycanda yaşayan slavaklardan danışdı - Onlar Bakıda nə ilə məşğul olublar?

Slovakiyanın Azərbaycandakı Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfiri Milan Lajcak Bizim.Media-ya üçün özəl açıqlamalar verib. Cənab Lajcak slovakların ölkəmizlə əlaqələrindən və onlardan bir neçəsini Azərbaycana bağlayan detallar haqqında danışıb.

Səfirin sözlərinə görə, Slovakiya ilə Azərbaycan arasında tarixi əlaqələri tapa biləcəyimiz xeyli sahə, o cümlədən tarixən Azərbaycanla bağlantısı olan bir neçə məşhur slovakiyalılar var.

“Matuş Filanın, Doçarov qardaşlarının, Petr Tvrdinin və digər slovak yerlilərimin 19-20-ci əsrin əvvəllərində Bakıdakı fəaliyyəti, slovakların Bakı şəhərinin iqtisadi, sosial və mədəni həyatındakı müəyyən payından məmnuniyyətlə danışa bilərəm.
Bəlkə də bunlardan ən əlamətdarı 18-ci əsrin sonlarından etibarən qapı-qapı satıcı kimi məlhəmləri, ədviyyatlar və məftil mallarını satan slovak ticarətçilərinin, zəfərançıların və qalayçıların işi idi.

Tədricən onlar varlandılar və Rusiyada, eləcə də Qafqazda biznes evləri açmağa başladılar. Onlar yavaş-yavaş özlərini hərbi texnika tədarükçüsü kimi yetişdirərək, sürətlə inkişaf edən neft sənayesinin ehtiyacları üçün məhsullar istehsal etdilər və dəmir yollarının tikintisi zamanı tinkerlikdə pay sahibi oldular.

Həmçinin Azəraycanda onlarla işçiləri var idi. Ən məşhurları arasında 20-ci əsrin əvvəllərində Bakıda 100-ə yaxın fəhlə işlədən Jozef Belon da var. 

20-ci əsrin əvvəllərində Azərbaycanda biznes fəaliyyəti ilə bağlı iki görkəmli Slovak məmuru və texniki işçi çalışırdı. İnşaat mühəndisi Rudolf Krupeç Kutasidən Bakıya dəmir yolunun çəkilişində iştirak edib.

O, Zaqafqaziya Dəmir Yolunun səhmdarı olub. O, Slovakiyaya qayıtdıqdan sonra Martindəki Slovakiya Milli Evinin ilk direktoru oldu. Velke Rovnedən olan Alojz Kuruçar Qafqazda karyera məmuru kimi çalışıb, sonra o, Qafqazın maliyyə qubernatoru olub.

Elmi əlaqələrin bir hissəsi olaraq, Slovakiyanın “Çeçejovce” kəndindən olan zooloq və həkim Gejza Horváth XIX əsrin sonlarında Qafqazda üzüm filokserasının müalicəsində məsləhətçi kimi çalışmışdır. “Hurbanov” şəhərindən olan Jan Karol Beşe 1829-cu ildə görkəmli alman alimi A.Humboldt ilə Qafqaza ezamiyyətdə iştirak etmişdir.

Matuş Filo 19-cu əsrin ikinci yarısı və 20-ci əsrin əvvəllərində doqquz il Bakıda işləyib. O, öz təcrübəsini və region haqqında biliklərini “Národné noviny” jurnalında və “Slovenské  pohady” səhifələrində yazaraq, Slovakiyaya Şərqin uzaq ölkələri haqqında xəbərlər və görüntülər gətirirdi. Doçarov qardaşları 1860-cı ildə Abşeron yarımadasında “neft bulağı”, daha sonra isə başqa neft mədənlərini aldılar və Bakıda neft emalı zavodu tikdilər. Bu, Azərbaycanda ilk neft distillə zavodu idi.

Slovakiyanın “Myjava” bölgəsindən olan Peter Tvrdı (1895-96) Bakıda müsəlman dünyasında ilk qız gimnaziyalarından birinin direktoru vəzifəsində çalışıb. O, qızlar üçün orta məktəb təhsili konsepsiyasını irəli sürmüş, Rusiyada və Qafqazda latın dilinin tədrisini ilk dəfə tətbiq etmişdir”.

Açıqlaması zamanı səfir İkinci Dünya Müharibəsi dövrünə də, toxunub. O, bildirib ki, İkinci Dünya Müharibəsi bu mənada ayrıca bir fəsildir:

“2013-cü ildə Bratislava yaxınlığındakı Yura kəndində Polşa və Çexoslovakiyanın azad edilməsində iştirak edən 221-ci Azərbaycan diviziyasının tərkibində döyüşmüş azərbaycanlı əsgərin məzarı aşkar edilib. O, Bratislavanın azad edilməsindən bir gün əvvəl (3 aprel 1945-ci il) həlak oldu. Müharibə dövründə azərbaycanlılar da 1944-cü ildə alman faşizminə qarşı Slovakiya Milli Üsyanının iştirakçıları olmuş, bir neçə partizan birləşmələrinin tərkibində vuruşmuşlar”.

Mədəni əlaqələrimizə də toxunan səfir Milan Lajcak hazırda Bakıda olan kiçik Slovak icması haqqında da məlumat verib:

“Mədəni və ədəbi əlaqələrin bir hissəsi kimi mühüm Slovak yazıçısı Emil Boleslav Lukac 1978-ci ildə “Srdce pod Kaukazom” poeziya toplusunun doğulduğu Qafqaza səfər etdi. Bir neçə Azərbaycan yazıçısının - Rüstəm İbrahimbəyovun, Elçin Əfəndiyevin, Nizami Gəncəvinin şeirləri slovak dilinə tərcümə olunub. Qafqaz məsələsi Slovakiya Komenski Universitetinin professoru Andrey Melicherçikin (1917 - 1966) əsas elmi mövzusuna çevrilib.

Alfred Nobelin şirkəti 1874-cü ildə Bratislavada dinamit istehsal edən zavodun əsasını qoymuşdur ki, bu zavod o dövrdə Avropanın ən yaxşı təchiz olunmuş fabriki idi. Mədən və tikinti işlərində partlayıcı maddələrdən istifadə olunurdu və Bratislava dinamitinin A.Nobelin Bakıdakı mədən və neft fəaliyyəti ilə iqtisadi əlaqəsi var idi.

Hazırda Slovakiyanın Bakıda kiçik icması var. Slovak Roma Katolik yepiskopu Vladimir Fekete 2009-cu ildən “Don Bosko” ordenli slovak dindar qardaş və “Tereza Ana” ordenli bir dindar bacı ilə birlikdə Bakıda işləyir.

Slovakiyalı İvana Fernandez Duarte 2016-cı ildən 2021-ci ilin iyununa qədər Avropa Bankının Bakıda yerləşən filialının regional direktoru olub. Slovak diplomatı Peter Mixalko isə 2021-ci ilin sentyabrından Avropa İttifaqının Azərbaycandakı səfiri təyin edilib”.