Səttar Bəhlulzadənin əsərləri ölkədən necə çıxarılıb?
Azərbaycan rəssamlıq məkətbinin ən görkəmli nümayəndələrindən olan Səttar Bəhlulzadənin, Mikayıl Abdullayevin, Böyükağa Mirzəzadənin, Toğrul Nərimanbəyovun və Əli Verdiyevin əsərlərinin "eBay" internet-mağazasında Oğuz Tolga adlı şəxs tərəfindən satışa çıxarıldığı ilə bağlı məlumatlar tirajlanmaqdadır. Dəhşətlisi budur ki, “Tolga & Sons Art Gallery” şirkətinin sahiblərindən biri Deniz Bülent Tolqa həmin rəsmlərin onlara erməni rəssamların əsərləri olaraq satıldığını bildirib. Mətndə qeyd edilir ki, bütün rəsm əsərlərinin Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyindən orijinallıq sertifikatı var.
Bu əsərlərin hər biri xalqımızın üçün milli sərvəti hesab olunur. Əgər dövlət bu əsərlərlə bağlı təcili tədbirlər həyata keçirməsə, onlar bir müddət sonra erməni rəssamların əsərləri kimi beynəlxalq sərgilərdə nümayiş olunacaq.
Ümumiyyətlə, bu əsərlər nə zaman, kimlərin əli ilə, hansı şəraitdə, və ölkədən necə çıxarıllb?
D.B.Tolqa bildirib ki, 40 ildir bu əsərlərə Azərbaycandan heç kim sahib çıxmır.
Düşünürəm ki, bu əsərlərin ölkədən necə və nə vaxt çıxarılmasının səbəblərini bilən adamlar var, onlar Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Çingiz Fərzəliyev və Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının prorektoru Səlhab Məmmədovdur. Bu şəxslər istənilən rəsm əsərinin orijinal olub-olmadığını, hər bir əsərin yüz il əvvəlki və sonrakı taleyini bilən adamlardırlar. Təsviri sənət Dövlət Ekspert Komissiyası var, bu komissiyanın da sədri məhz Ç.Fərzəliyevdir. Ölkədən çıxan bütün əsərlərə bu komissiya rəy verir və üstünə öz möhürünü vurur.
Təsəvvür edin, Səttar Bəhlulzadənin 650 əsəri satışa çıxarılıb və bu əsərlərə 18 milyon 500 min dollar qiymət qoyulub.
Heç şübhəsiz ki, dövlət bu əsərlərin geri qaytarılması üçün təcili işlər görməlidir. Belə çıxır ki, bu əsərləri Vətənə qaytarmaq üçün 18 milyon 500 min manat pul xərcləməliyik. Halbuki vaxtında sahib çıxa bilsəydik, indi belə bir acınacaqlı duruma düşməzdik.
Həmişəki kimi, Mədəniyyət Nazirliyi bu məsələdə də seyrçi möqe tutmağı qərara alıb. Bu günə qədər Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinə rəhbərlik etmiş hər bir şəxs bu məsələdə məsuliyyət daşıyır. Müstəqilliyimizin ilk illərindən başlayaraq, muzeylərdən rəsm əsərlərinin oğurlanması ilə bağlı iddialar zaman-zaman ortaya çıxıb.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, 1974-cü ildə Səttar Bəhlulzadənin vəfatından sonra onun emalatxanasını boşaldılıb, onlar müxtəlif şəxslərin əlinə keçib və əsərlərin bir çoxunu da emalatxanadan bayıra atıblar. Bəs, bu əsərlər daha sonra kimlərə çatıb, ölkədən çıxışı necə təşkil olunub? Söhbət bir-iki yox, yüzlərlə rəsm əsərindən gedir. Bu əsərlərin 40 il sonra - indiki məqamda satışa çıxarılması onu deməyə əsas verir ki, bu əsərlər ötən əsrin 70-ci illərində yox, bəlkə də yaxın tarixdə ölkəmizdən çıxarılıb.
Səttar Bəhlulzadə yaradıcılığının tədqiqatçısı Ziyadxan Əliyev Turan.az-a açıqlamasında saxta və ya real rəsmlərin surətlərinin satışa çıxarıldığını istisna etməyib:
“1974-cü ildə Səttar Bəhlulzadənin vəfatından sonra çoxlu sayda çizgi, yarımçıq rəsm, eskiz şəxsi əllərdə, rəssamın qohumlarının evlərində qalıb. Satılan əsərlərin 95%-ə qədərinin onun məşhur əsərlərinə aidiyyatı yoxdur. Bu əsərləri bizim soydaşlarımız və əcnəbilər alıb ölkədən çıxara bilərdi. Mənə məlumdur ki, rəsmlərin çoxunu türk diplomat Turqut Ər aparıb, sonra o, rəsmləri Türkiyədən azərbaycanlılara satmağa çalışıb, amma alıcı olmayıb (Bakıda çalışan digər dövlətlərin diplomatları da azərbaycanlı rəssamların əsərlərini xaricə daşıyıblar). 650 rəsm əsərinin bir satıcının əlində cəmləşməsi narahatlıq doğurur. Onu da deyə bilərəm ki, onun satdığı əsərlərin bəziləri Bəhlulzadənin orijinal əsərlərinə bənzəmir. Rəsmlərin qanunsuz daşınmasında günahkar olanlara gəlincə, onların adlarını istintaq orqanları açıqlaya bilər, şəhadətnamələrin olması isə rəsmlərin gizli daşınmasının mümkünsüzlüyünə zəmanət vermir, belə ki, qrafik eskizlər və çizgiləri diplomat- çamadana qoyub onlarla birlikdə təyyarəyə minmək olar. Rəsmlərin sərhəddən keçirilməsinin təşkil edə bilən peşəkar maklerlər var. Azərbaycanda hər şeyi alıb aparmaq olar, bu, hamının gözü qarşısında baş verir, ona görə də cinayətkarların baqajını yoxlamayan sərhədçilərin günahını inkar etmək olmaz".
Bəz ekspertlər qeyd edirlər ki, S.Bəhlulzadənin bu qədər rəsm əsəri ola bilməz, haradasa nəhəng dəzgah işləyir, tanınmış rəssamların adına çıxılan saxta əsərləri satışa çıxarır.
Z.Əliyev onu da bildirib ki, azərbaycanlı rəssamların çoxlsaylı əsərinin saxlanması və xaricdə satılması problemi var. İran və Türkiyədə mədəniyyət əsərlərinin xilası üçün ictimai fondlar fəaliyyət göstərir. Onlar müxtəlif ölkələrdə sənət əsərlərini əldə edib öz dövlətlərinə qaytarırlar. Bakıda analoji dövlət qurumu var, lakin oğurlanmış əsərlərin hamısının əldə edilməsi üçün vəsaitləri yoxdur. Bununla fərdi-mesenantlar məşğul olmalıdır.
Azsiyaset.com
