"Vaqner" PMC-nin gizli şəbəkələri - Afrikanın 12 ölkəsi necə ələ keçirilib? - "GI-TOC"

"Rosoboroneksport" bir neçə ildir ki, Cənubi Sudana qeyri-qanuni şəkildə silah satır. BMT-nin ölkədəki vətəndaş müharibəsi səbəbindən tətbiq etdiyi silah embarqosuna baxmayaraq, hər iki aydan bir Keniya və Uqanda üzərindən təzhizat həyata keçirilir. Silah ticarəti, həmçinin “Vaqner” PMC-lərinin Afrika ölkələrinə genişlənməsi Rusiyaya Qərb sanksiyalarından yan keçərək resurslar və valyuta almağa şərait yaradır.

Bu barədə Transmilli Mütəşəkkil Cinayətkarlığa Qarşı Qlobal Təşəbbüs (GI-TOC) qeyri-hökumət şəbəkəsinin “Vanqer” PMC haqqında hazırladığı hesabatda bildirilir.

Araşdırmada bildirilir ki, ən azı 2019-cu ildən bəri “Rosoboroneksport” gizli şəkildə və kiçik partiyalarla Cənubi Sudan ordusuna silah göndərir. Şəbəkənin Keniya gömrüyündə və hərbçilər arasında olan mənbələrinə istinadla verdiyi məlumata görə, silahlar dəniz yolu ilə Keniyaya aparılır. Orada yenidən kiçik qablara yığılıb təyinat yerinə daşınır. Alıcı Cənubi Sudanın yüksək rütbəli hərbçiləri ilə əlaqəli bir şirkətdir.

GI-TOC-un Keniya Miqrasiya Xidmətindəki mənbəsinin verdiyi məlumata görə, Rusiya silahlarla yanaşı Mombasa limanı (Keniyanın ən böyük limanı) vasitəsilə Cənubi Sudana mədənçilik üçün avadanlıqlar tədarük edib. Mənbələr Rusiyanın rəsmi ixracatçısı “Rosoboroneksport” tərəfindən hansı silahların tədarük edildiyini dəqiqləşdirməyib.

Rusiyadan Cənubi Sudana silah tədarükü rəsmi olaraq qeydə alınmayıb. “Stokholm” Beynəlxalq Sülh İnstitutunun məlumatları bunu sübut edir. Təşkilatın hesabatına görə, Rusiya sonuncu dəfə rəsmi olaraq Cənubi Sudana 2016-cı ildə döyüş helikopterləri verib. Rusiya yuxarıda qeyd olunan gizli tədarükləri BMT-nin 2018-ci ildə Cənubi Sudana sanksiyalar tətbiq etdikdən və silah embarqosu qoyduqdan sonra həyata keçirib. Bu ölkəyə sanksiyalar on minlərlə insanın həyatına son qoyan, milyonlarla sakinin ölkəni tərk etməyə səbəb olmuş vətəndaş müharibəsinə görə qoyulub.

Araşdırmada qeyd olunur ki, qonşu ölkələr vasitəsilə Cənubi Sudana silah tədarükünün başlanması Yevgeni Priqojinin Keniyaya gözlənilən səfəri ilə üst-üstə düşür. Rusiya mətbuatı Priqojinin təyyarəsinin 2018-ci ilin dekabrında Keniyanın paytaxtı Nayrobiyə endiyini yazıb, lakin Priqojinin özünün göyərtədə olub-olmadığı məlum deyil.

Priqojin Ukraynaya qarşı təcavüzə görə ABŞ və Avropa İittifaqının (Aİ) sanksiyaları altında olan “PMC Vaqner”in yaradıcısıdır. Tədqiqatçılar Keniyanı PMC-nin Şərqi Afrikada, ilk növbədə Sudanda əməliyyatları üçün tranzit mərkəzi adlandırırlar. Ümumilikdə, "PMC Vaqner" və Priqojinin ona bağlı strukturlar Afrikanın 12 ölkəsində fəaliyyət göstərir.

GI-TOC hesabatda “Vaqner” PMC-nin Afrikada necə işlədiyini dəqiq təsvir etdi. 2023-cü ilə qədər şirkət Ukraynadakı müharibəyə baxmayaraq, qitədəki mövcudluğunu mümkün qədər möhkəmləndirib. PMC yeni ölkələrdə, Burkina Faso, Keniya və Kamerunda mövcudluğunu genişləndirməyi planlaşdırır.

Burkina Faso

Ölkədə iki hərbi çevrilişdən sonra hərbi gücə və silaha ehtiyacı olan hərbçilər hakimiyyətə gəldi. Rusiya bayraqlı etirazlar bütün ölkəni bürüdü, bu həmişə Fransanın təsir zonasında olan bir ölkə üçün qeyri-adi hal idi. 2023-cü ildə ölkənin yeni hakimiyyət orqanları bir ay ərzində fransız qoşunlarının çıxarılmasını tələb edib. Eyni zamanda, “Vaqner” PMC ilə əlaqəli şirkətlər ölkədə qızıl hasilatı hüququ əldə etdi.

Keniya

Priqojinin muzdlularının bu ölkə vasitəsilə silah tədarükü həyata keçirdiyi barədə məlumatlar var. GI-TOC mənbələri bildirib ki, Vaqnerçilər qonşu Afrika ölkələrinə uçuşlar təşkil etmək üçün yerli “Layout” şirkətinin xidmətindən istifadə edirlər. Priqojin 2018-ci ildə Keniya ilə maraqlanmağa başlayıb, o, şəxsən Nayrobiyə səfər edib və neft yataqlarının mühafizəsi ilə bağlı danışıqlar aparıb.

Kamerun

GI-TOC mənbələri “Vaqner” PMC-lərinin Kameruna getdikcə daha çox diqqət yetirdiyini bildirir. Moskva və Yaounde arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında yeni saziş fonunda ölkədə logistika və mədənçiliklə məşğul olan “Vaqner”lə əlaqəli şirkətlər getdikcə daha çox peyda olur. Tədqiqatçıları Birləşmiş Ərəb Əmirliyindən Kameruna gələn iki sirli rus iş adamını aşkar ediblər. Onlar haqqında Rusiyada heç bir məlumata rast gəlmək mümkün olmayıb. GI-TOC qeyd edir ki, bu insanlarla “Vaqner” PMC arasında sübut edilmiş əlaqə yoxdur. Lakin Priqojinin şirkətlərinin Mərkəzi Afrika Respublikasında oxşar ssenaridə hərəkət etdiyini xatırladırlar.