Rusiyaya qarşı sanksiyalar işləmir: Qadağan olunmuş malları elə Qərb ölkələrinin özləri satır - "Layout" nəşri
Təkcə son altı ayda Rusiya Qərb şirkətlərindən silah istehsalı üçün istifadə olunan yarım milyard dollar dəyərində qadağan olunmuş çipləri idxal edib. Müdafiə sənayesi üçün dəzgahlara milyonlarla dollar, Qərb mülki aviasiyasının ehtiyat hissələri üçün isə 171 milyon dollar xərclənib.
Bu barədə “Layout” nəşri məlumat yayıb.
Jurnalistlər qapalı gömrük statistikasından istifadə etməklə 2023-cü il yanvarın 1-dən iyulun 1-dək Rusiyaya idxal olunan, amma sanksiyaya məruz qalan malların həcmini hesablamağa, habelə qeyri-qanuni tədarük sxemlərinin necə işlədiyini öyrənməyə nail olublar.
Nəşrin yazdığına görə, sanksiyalara baxmayaraq, Rusiya maneəsiz olaraq raket istehsalı üçün istifadə oluna bilən ikili təyinatlı çipləri almağa davam edir. Son altı ayda Rusiya hakimiyyəti Amerikanın “Analog Devices Inc” şirkətlərindən 98 milyon dollarlıq, “Xilinx” şirkətindən 75 milyon dollar, “Microchip Technology” şirkətindən 42 milyon dollar, “Texas Instruments”dən ən azı 38 milyon dollar və Almaniyanın ən böyük yarımkeçirici istehsalçısı “Infineon” şirkətindən isə 28 milyon dollar dəyərində malları rəsmiləşdirib.
Rusiyaya ümumi məbləği təxminən 18 milyon dollar olan “Marvell”, “Cypress Semiconductor” və “Atmel” şirkətlərinin məhsulları da idxal edilib.
Yüzlərlə şirkət Rusiyaya ikili təyinatlı çiplər aparır. “Nestka”nın tərtib etdiyi siyahıdan 25 ən böyük idxalçıdan 11-i Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksi müəssisələrinin birbaşa tədarükçüsüdür.
İlk beşliyə daxil olan iki şirkətə qarşı (əvvəlcədən onların hərbi-sənaye kompleksinin tədarükündə iştirakı ilə bağlı mühüm məlumatlar deyilmişdi) ABŞ sanksiyalar tətbiq etdi. Bunlar “Analog Devices Inc”, “Rostec” müəssisələrinin təchizatçıları olan VMK və “Testkomplekt” şirkətləridir. Yanvar ayında tətbiq edilən sanksiyalar onların fəaliyyətinə heç bir maneə törətməyib. İlin əvvəlindən onlar təxminən 20 milyon dollar dəyərində komponentlər idxal ediblər.
Jurnalistlərin fikrincə, çiplər Rusiya hərbi sənaye kompleksinin ehtiyac duyduğu yeganə qadağan olunmuş məhsul növü deyil. Məsələn, bu ilin əvvəlindən “Unimatic” şirkəti İtaliyanın O.M.V. və Alman “Arinşteyn” şirkətlərindən Rusiyaya sərbəst şəkildə ən azı beş milyon dollar məbləğində dəzgahlar idxal edib. Üstəlik, bəzi hallarda istehsalçının özü göndərici kimi çıxış edib. Belə ki, may ayında "Unimatic" Rusiyaya freze maşınları gətirib. Onları İtaliyadan “O. M. V. Officine” özü göndərmişdi, baxmayaraq ki, bu növ məhsul həm də Avropa İttifaqının ixrac nəzarəti altındadır.
“Nestka” yazır ki, “Unimatika”nın əsas dövlət sifarişçilərindən biri Rusiyanın tank silahlarının aparıcı istehsalçısı olan 9 saylı zavoddur.
Bundan başqa, nəşrin hesablamalarına görə, Rusiyanın dörd ən böyük aviaşirkəti – “Aeroflot”, “S7”, “Pobeda” və “Rossiya” bu ilin əvvəlindən ölkəyə müvafiq olaraq 47, 35, 13 və 15 milyon dollar dəyərində təyyarə hissələri idxal edib. Demək olar ki, bütün komponentlər Qərb istehsalçılarındandır.
Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxilədən sonra Rusiya aviasiya sənayesinə qarşı tətbiq edilən sanksiyalara ölkəyə təyyarə avadanlığı və ehtiyat hissələrinin tədarükünə qadağa da daxildir.
Əsas təkrar ixrac istiqamətləri Çin, Honq-Konq, BƏƏ və Türkiyədir. Keçmiş SSRİ dövlətləri - Qazaxıstan, Qırğızıstan, Ermənistan və Özbəkistan da təchizatda mühüm rol oynayır. “Layout” yazır ki, İtaliya, Almaniya və Estoniya birbaşa Avropa İttifaqından çatdırılma ilə məşğul olan ölkələrdir.
Araşdırmada jurnalistlər sanksiya tətbiq edilən malların Rusiyaya tədarükü sxemini təsvir ediblər. Belə görünür: şirkət üçüncü ölkədə qeydiyyatdan keçib, o, ya daxili bazarda lazım olan malları alır, ya da birbaşa istehsalçıdan sifariş edib Rusiyaya təkrar ixraca verir. Belə şirkətləri həm ruslar, həm də əcnəbilər qeydiyyatdan keçirirlər. Lakin xarici təsisçi ilə seçim daha etibarlıdır, çünki bəzi təchizatçılar buna əməl edirlər.
“Layout”un araşdırması göstərdi ki, Rusiyaya dünyanın istənilən yerindən demək olar ki, hər şey gətirilə bilər - ikili təyinatlı çipdən tutmuş “Airbus” üçün turboreaktiv mühərrikə qədər. Qərb şirkətləri üçüncü ölkələr vasitəsilə sxemlərdə iştirak edir və Rusiya hakimiyyəti Avropa və Amerika sanksiyalarından uğurla yan keçir.
